Od Daniela do Azelana

Nabożeństwo zdawało się nie mieć końca. Daniel odnosił wręcz absurdalne wrażenie, że czas przestał płynąć i zamiast tego zgęstniał, przyklejając się do wszystkiego, czego tylko dotykał. Osiadał na drewnianych ławkach, na wypolerowanych poręczach ambon, na ramionach ludzi siedzących obok nich i na samych ich ciałach, czyniąc każdy ruch odrobinę cięższym, wolniejszym, bardziej męczącym. Świątynia była przepełniona ciepłem rodzinnego tłumu i jednocześnie nieznośnym chłodem płynącym z drewnianych ścian, które zdawały się przechowywać w sobie pamięć wszystkich modlitw i wszystkich rozpaczy, jakie kiedykolwiek przez nie przeszły.

Kaznodzieja przemawiał spokojnym, głębokim głosem, a jego słowa unosiły się pod wysokim sklepieniem i rozpływały gdzieś pośród światła żyrandoli, które rzucały na twarze zebranej rodziny złotawe, niepokojące refleksy. Daniel naprawdę próbował się skupić. Chwytał pojedyncze zdania, wsłuchiwał się w ich sens i usiłował zmusić własny umysł do posłuszeństwa, żywiąc przy tym zupełnie irracjonalną nadzieję, że jeżeli wystarczająco mocno zaangażuje się w słuchanie kazania, czas zacznie płynąć szybciej. Ale jego myśli, jak zawsze ostatnimi czasy, odmawiały współpracy i nieustannie wracały do Azelana. Nawet teraz. Zwłaszcza teraz. Daniel zauważył z gorzkim rozbawieniem, że dzieje się to coraz częściej, a przecież nie powinno. Nie po tym wszystkim. Nie po latach milczenia, niedopowiedzeń, wzajemnych krzywd i chłodu, który tak starannie budowali między sobą, warstwa po warstwie, aż w końcu urósł do rozmiarów muru oddzielającego ich od dawnej bliskości. Ich relacja już dawno przestała przypominać coś prostego i łatwego do nazwania. Stała się czymś skomplikowanym, pełnym zbutwiałych wspomnień i uczuć zakopanych pod kolejnymi latami obowiązków, śmierci i żałoby. A jednak jego umysł uparcie wracał do Azelana z częstotliwością niemal obsesyjną, jakby rozdrapywał stare rany tylko po to, żeby upewnić się, że nadal bolą.

Próbując zagłuszyć własne myśli, Daniel zaczął konstruować w głowie najczarniejsze scenariusze nadchodzącej uroczystości. Nie było w tym nic nowego. Od lat funkcjonował właśnie w ten sposób. Przewidywał katastrofy, zanim zdążyły się wydarzyć, i budował wokół siebie skomplikowane systemy zabezpieczeń, które miały uchronić go przed kompromitacją, choć najczęściej tylko pogłębiały jego zmęczenie. Zastanawiał się więc, jak odpowie na pytania o dzieci, które z pewnością padną. Już niemal słyszał ten ton głosu, tę sztuczną serdeczność starszych krewnych, ten rodzaj ciekawości, który podszyty był przekonaniem, że każdy człowiek musi podążać jedyną słuszną ścieżką życia. Myślał o pytaniach dotyczących ich rzekomej relacji, o pytaniach o wspólną przyszłość, wspólne plany, o pytaniach dotyczących przeszłości, która sama w sobie była już wystarczająco trudna do uniesienia. Zastanawiał się, jak skutecznie ominąć niewygodne tematy, jak zręcznie zmienić kierunek rozmowy, jak sprawić, by wszystko zdawało się naturalne i wiarygodne. A przecież cała ta sytuacja była zbudowana na kruchym fundamencie. Wystarczył jeden błąd, jedno nieodpowiednie spojrzenie albo jedno zawahanie i cała misternie budowana konstrukcja mogłaby runąć z hukiem.

Jednocześnie nie potrafił przestać zwracać uwagi na samego Azelana, który siedział obok niego z charakterystyczną dla siebie niezgrabnością, jakby całe to miejsce było dla niego czymś obcym i nieprzyjaznym. Daniel nie uważał go za człowieka głupiego. Wręcz przeciwnie. Ale istniała w nim pewna prostolinijność, która momentami graniczyła z bezradnością w kontaktach międzyludzkich. Azelan zdawał się funkcjonować według własnych zasad, jakby przez całe życie nauczył się omijać społeczne rytuały szerokim łukiem i nigdy nie poczuł potrzeby, by naprawdę je zrozumieć. W normalnych okolicznościach Daniel uznałby to za irytujące. Teraz jednak budziło w nim dziwną mieszankę rozbawienia, zmęczenia i czegoś na kształt troski, której bardzo nie chciał w sobie dostrzegać. Musiał więc dyskretnie szturchać go łokciem, sygnalizując odpowiednie momenty. Delikatne pchnięcie oznaczało, że należy wstać. Kolejne, że trzeba uklęknąć. Następne, że powinien udawać, iż doskonale rozumie przebieg całej ceremonii. Daniel robił to automatycznie, niemal bezwiednie, a gdy zdał sobie z tego sprawę, poczuł nagłe ukłucie irytacji skierowane wyłącznie przeciwko sobie. Powinien był przygotować go wcześniej. Powinien był wszystko wyjaśnić. Powinien był pomyśleć. Ale od pewnego czasu zauważał u siebie pewną niepokojącą tendencję. Gdy sprawa dotyczyła Azelana, jego zwykle chłodny i uporządkowany umysł nie działał już tak sprawnie jak dawniej.

Nie umknął mu również fakt, jak intensywnie Azelan się w niego wpatrywał. To nie były krótkie, przypadkowe spojrzenia, jakie ludzie rzucają sobie nawzajem podczas rozmowy czy wspólnego przebywania w jednym pomieszczeniu, a raczej coś znacznie bardziej uporczywego, czego, choćby bardzo chciał, nie potrafił zignorować. Daniel czuł ten wzrok niemal fizycznie. Osiadał mu na skórze jak warstwa pyłu, przebiegał po karku i zatrzymywał się gdzieś pomiędzy łopatkami, budząc nieprzyjemne ciepło. Kilkukrotnie odwracał głowę tylko po to, by natrafić na te same szare oczy, połyskujące w świetle świec i żyrandoli. Nie potrafił jednak rozszyfrować, co się za nimi kryło. Nigdy nie był w tym dobry, nie gdy chodziło o niego. Wbrew pozorom, mimo tylu lat znajomości, Azelan pozostawał dla niego zagadką. Daniel próbował więc zagłuszyć własny niepokój ironią. Być może Bashkin właśnie rozważał tysiąc sposobów zamordowania go za to, że wciągnął go w sam środek rodzinnych intryg i zmusił do uczestniczenia w tym męczącym spektaklu. Być może po prostu wyczekiwał kolejnych sygnałów, nie wiedząc, co powinien zrobić za kilka minut. Być może próbował odnaleźć w nim jedyny stabilny punkt pośród całego tego chaosu. A może po prostu nie mógł oderwać od niego wzroku.

Ta myśl pojawiła się niespodziewanie i niemal natychmiast wywołała w nim gwałtowny sprzeciw. Daniel poczuł, jak krawat zaciska się na jego szyi odrobinę mocniej, jakby materiał nagle zamienił się w wilgotną, żywą tkankę, która zaczęła oplatać jego gardło. Powietrze stało się cięższe. Odległość między nimi niepokojąco mała. Skarcił się za to natychmiast, bardzo zresztą agresywnie. Nie. To nie mogło być to. Doskonale pamiętał bowiem, jak wyglądało takie spojrzenie, bo sam niegdyś patrzył na Azelana właśnie w ten sposób. Pamiętał to aż nazbyt dobrze, choć wspomnienia zdążyły już pokryć się grubą warstwą zgnilizny i melancholii. Pamiętał godziny spędzone na obserwowaniu każdego drobnego szczegółu jego twarzy, każdego pieprzyka, każdej zmarszczki pojawiającej się przy oczach, gdy się uśmiechał, każdego kosmyka włosów opadającego na czoło. Pamiętał tę cichą, rozpaczliwą potrzebę bycia zauważonym i to nieustanne pragnienie, by choć raz zostać obdarzonym takim samym spojrzeniem. Wszystko to jednak należało do innego życia. Daniel bardzo nie chciał dopuścić więc do siebie myśli, że za spojrzeniem Azelana mogło kryć się coś więcej, niż jedynie czysta, ludzka ciekawość, bądź przypadek.

Od dawna wyobrażał sobie swoje uczucia jak zwłoki zakopane zbyt płytko pod ziemią. Przez lata był przekonany, że wszystko zostało pogrzebane wystarczająco głęboko. Że obowiązek lekarza, żałoba, zmęczenie, wzajemne krzywdy i narastająca niechęć zrobiły swoje. Że tkanki zdążyły się rozpaść, a kości skruszeć. Tymczasem siedząc obok Azelana, pośród dusznego wnętrza świątyni, miał niepokojące wrażenie, że coś pod powierzchnią ziemi wciąż się porusza. Jakby rozkładające się szczątki odmówiły śmierci i teraz, ślepe, pokryte grzybnią i wilgotnym nalotem, zaczynały ponownie drgać gdzieś w głębi jego klatki piersiowej. Nie chciał tego. Nie potrzebował tego. Nie zamierzał dopuścić do siebie myśli, że cokolwiek mogłoby się jeszcze zmienić. A jednak, ku własnej irytacji, nie potrafił przestać zauważać, że Azelan nadal na niego patrzy. Przez chwilę pragnął odwrócić się ku niemu, skarcić i zmusić do odwrócenia głowy, lecz nie potrafił. Być może i nie chciał, być może pewnej części jego serca podobała się uwaga, którą otrzymywał od Bashkina, nawet jeśli rozrywało go to od środka, nawet jeśli rozum krzyczał i zapierał się rękami i nogami. Daniel odetchnął głęboko, decydując się udawać, że nie widzi spojrzenia przyjaciela.

Z kościoła chciał wyjść jak najszybciej. Miał wrażenie, że jeszcze chwila, jeszcze kilka minut spędzonych pośród ciężkiego powietrza, migoczących świec i przytłaczającej obecności innych ludzi, a coś w nim nieodwracalnie pęknie. Daniel czuł, że jeżeli zostanie tam choćby kilka minut dłużej, drewniane ściany kościoła zaczną się ku niemu zbliżać, zgniatając go żywcem w swych ramionach. Patrzył na ciemne, wieloletnie belki i wyobrażał sobie, że są niczym ogromne żebra jakiegoś starego, dogorywającego zwierzęcia, które od dawna powinno umrzeć, ale wbrew naturze wciąż oddycha, choć każdy oddech sprawia mu ból. Wydawało mu się, że cały budynek drży bardzo delikatnie, niemal niezauważalnie, jakby pracowały w nim niewidzialne mięśnie, a pomiędzy deskami przepływała krew gęsta od kurzu. Był zmęczony własną wyobraźnią, zmęczony tym, że od pewnego czasu wszystko zaczęło przybierać podobne, organiczne kształty. Może tak właśnie kończyli ludzie, którzy zbyt długo obcowali ze śmiercią. Przestawali dostrzegać świat takim, jaki był naprawdę, a zamiast tego widzieli jedynie tkanki, narządy i nieunikniony rozpad ukryty pod cienką warstwą codzienności. Potrzebował wyjść. Potrzebował chłodnego powietrza, potrzebował głębokiego oddechu i tej krótkiej chwili samotności, która pozwoliłaby mu uporządkować własne myśli i pozbyć się tego nieznośnego ucisku pod żebrami, narastającego za każdym razem, gdy jego umysł niebezpiecznie skręcał w stronę Azelana.

Kiedy wreszcie znaleźli się na zewnątrz, chłodne powietrze uderzyło go w twarz. Wciągnął je do płuc łapczywie, jak człowiek, który przed chwilą wypłynął na powierzchnię po zbyt długim przebywaniu pod wodą. Potrzebował tego. Potrzebował odetchnąć głęboko, pozwolić, by lodowata świeżość przepłukała jego myśli i wypędziła z nich wszystko to, co narosło tam podczas nabożeństwa. Potrzebował pozbyć się tych okropnych, niechcianych rozważań, które od tygodni, miesięcy, a może nawet lat, oblepiały jego umysł niczym pleśń rozrastająca się po ścianach opuszczonego mieszkania. Były wszędzie. Wpełzały do każdej wolnej przestrzeni. Wyrastały pomiędzy wspomnieniami, pomiędzy obowiązkami, pomiędzy kolejnymi dniami, które przeżywał niemal automatycznie. I zawsze, niezależnie od tego, jak bardzo próbował je od siebie odsunąć, prowadziły do jednej osoby.

Nie zdążył nawet uporządkować oddechu, kiedy poczuł dotyk. Palce Azelana wsunęły się między jego własne tak naturalnie, tak lekko, jakby robiły to codziennie od wielu lat. Uścisk pozbawiony był tej niezręczności, która powinna towarzyszyć ludziom od dawna niemającym prawa do podobnej bliskości. Jakby nie dzieliły ich lata wzajemnych krzywd, tysiące niedopowiedzianych słów i ten trudny do nazwania chłód, który zdążył osiąść między nimi. Daniel zatrzymał się w pół kroku. W jednej chwili przez jego ciało przebiegło coś tak gwałtownego, że sam nie potrafił określić, czy była to złość, strach czy zwyczajna panika. Dotyk parzył go w sposób niemal absurdalny. Obrzydzał go i irytował z siłą, której sam nie potrafił zrozumieć. Miał wrażenie, jakby zamiast ludzkiej dłoni dotknął rozgrzanego do czerwoności kawałka metalu. Przez krótką sekundę wyobraził sobie własne palce rozpływające się pod wpływem temperatury, cienkie warstwy naskórka odchodzące od mięsa niczym wilgotna tkanina, odsłaniając błyszczące włókna mięśni i drżące pod nimi ścięgna. Nienawidził tych obrazów. Nienawidził tego, że jego umysł produkował je z taką łatwością, ale jeszcze bardziej nienawidził tego, że źródłem całego tego zamieszania był Azelan. Jeden człowiek, którego obecność od lat wywoływała w nim emocje tak skrajne, że momentami wydawały się wręcz nieludzkie.

Azelan coś powiedział. Kilka prostych słów rzuconych mimochodem, ale Daniel puścił je mimo uszu. Dotarły do niego zniekształcone przez zmęczenie i własną pamięć. Poczuł nagły ucisk pod żebrami, tak intensywny, że musiał oprzeć się o drzwi samochodu i zamknąć na moment oczy. Bał się, że jeżeli odwróci głowę, jeżeli ich spojrzenia się spotkają, wszystko to, co przez lata starannie zakopywał, zacznie wydostawać się na powierzchnię. Czasami zastanawiał się, czy inni ludzie również przeżywali emocje w taki sam sposób jak on. Czy inni też czuli, jak ich własne ciała buntują się przeciwko nim przy najdrobniejszym nawet poruszeniu starych wspomnień. Jego organizm od dawna zdawał się funkcjonować według własnych zasad. Serce przyspieszało wtedy, gdy powinno pozostawać spokojne. Mięśnie napinały się do granic możliwości, choć nie groziło mu żadne realne niebezpieczeństwo. A płuca, zupełnie jakby posiadały własną świadomość, zaciskały się boleśnie za każdym razem, gdy Azelan nieświadomie dotykał czegoś, co Daniel przez lata próbował w sobie pogrzebać.

Schował się więc we wnętrzu auta, bez słowa zamykając za sobą drzwi. Zacisnął dłonie na kierownicy i przez chwilę po prostu siedział nieruchomo, nie uruchamiając silnika. Chciał odjechać. Chciał wrócić do mieszkania, które od dawna traktował jak bezpieczną kryjówkę, jedyne miejsce, gdzie nikt niczego od niego nie oczekiwał. Tam wszystko było przewidywalne. Kubek pozostawiony na blacie pozostawał tam, gdzie go zostawił. Książki leżały na swoich miejscach. Nikt nie wypytywał o przeszłość ani o przyszłość. Nikt nie wymagał od niego uśmiechu. Chciał zamknąć za sobą drzwi, zdjąć krawat, rzucić marynarkę na krzesło i zaszyć się tam na resztę dnia, a może nawet tygodnia. Chciał wrócić do ciszy, którą tak pieczołowicie wokół siebie budował. Chciał uniknąć dalszej części tej groteskowej szopki, dalszego udawania i kolejnych rodzinnych rozmów. Zamiast tego siedział tutaj, kontynuując tę żałosną farsę z człowiekiem, którego kiedyś kochał całym sercem.

Bo przecież kiedyś naprawdę tak było. Kochał go całym sobą, naiwnie i bezwarunkowo, z tą charakterystyczną dla młodości wiarą, że uczucia same w sobie są wystarczające, by utrzymać przy sobie drugiego człowieka. Dopiero później zrozumiał, że miłość jest znacznie bardziej podatna na rozpad, niż sądził. Rozsypuje się niemal niezauważalnie. Nie umiera podczas jednej wielkiej katastrofy. Gnije. Najpierw pojawiają się drobne pęknięcia, później niechęć, zmęczenie, wzajemne urazy i niedopowiedzenia. Aż w końcu człowiek orientuje się, że siedzi obok kogoś, kogo niegdyś uważał za najważniejszą osobę na świecie, i nie potrafi już określić, co właściwie do niego czuje. Daniel od dawna myślał o tych uczuciach jak o czymś pozostawionym na zbyt długo bez opieki. Jak o ciele, które miało zostać godnie pochowane, ale zamiast tego porzucono je gdzieś bez większego pomyślunku, pozwalając mu powoli się rozkładać. Złość mieszała się tam z żalem. Przywiązanie z niechęcią. Tęsknota z irytacją. Wszystko splatało się ze sobą tak mocno, że nie sposób było już oddzielić jednej emocji od drugiej.

A jednak najbardziej irytujące było to, że mimo wszystko nie chciał, żeby Azelan odchodził. Ciężar jego ciała na siedzeniu obok przeszkadzał mu bardziej, niż powinien. Drażnił go dźwięk jego oddechu, cichy szelest ubrania przy każdym ruchu i ta ledwo wyczuwalna woń jego skóry, ten specyficzny zapach, którego Daniel nie potrafiłby opisać słowami, ale który rozpoznałby wszędzie. Nienawidził samego siebie za tę wiedzę. Za to, że jego mózg przechowywał podobne informacje tak długo, jakby uznawał je za niezbędne do przetrwania. Przez krótką chwilę naprawdę chciał zatrzymać samochód i kazać mu wysiąść. Chciał zmusić go do przyznania się przed wszystkimi, że całe to przedstawienie było kłamstwem. Że jedynie udawali. Że nie było między nimi nic poza skomplikowaną historią, której obaj nie potrafili zakończyć. Chciał przerwać to natychmiast, brutalnie, jednym cięciem, tak, jak amputuje się zakażoną kończynę, zanim martwica zdąży objąć resztę organizmu. Ale zwyczajnie nie potrafił tego zrobić. Gdzieś bardzo głęboko, pod wszystkimi warstwami zmęczenia i wzajemnej niechęci, istniała jeszcze jedna emocja. Zawstydzająca i boleśnie przy tym prosta. Ulga.

Daniel czuł ulgę, że Azelan siedział obok niego żywy. I ta myśl była prawdopodobnie najbardziej przerażającą ze wszystkich. Po tylu latach pracy, po tylu utraconych, pogrzebanych bliskich, po tylu ciałach, które widział nieruchome i zimne, śmierć dawno przestała być dla niego abstrakcją. Dlatego teraz, choć wszystko w nim krzyczało z irytacji, choć umysł produkował kolejne jadowite myśli, a ciało reagowało niepokojem na każdy jego ruch, jakaś mała, zmęczona część Daniela pozostawała niewyobrażalnie wdzięczna za ten prosty fakt. Azelan oddychał. Był tutaj. I Daniel, choć nigdy nie przyznałby tego głośno, nie był już pewien, czy potrafiłby znieść świat, w którym miałoby go zabraknąć.

Ukradkiem spojrzał ku przyjacielowi i w jednej chwili wszystko wróciło do niego z taką wyrazistością, jakby wcale nie minęło kilkadziesiąt minut od wyjścia z kościoła, lecz zaledwie kilka sekund. Daniel ponownie zobaczył przed oczami wnętrze świątyni, rozedrgane światło świec i tamto spojrzenie Azelana, które przez całe nabożeństwo zdawało się nie odklejać od jego twarzy. Samo wspomnienie wystarczyło, by poczuł, jak nieprzyjemne ciepło raz jeszcze rozlewa się po karku i plecach, a cienka warstwa potu zaczyna zbierać się pod kołnierzykiem koszuli. Nie rozumiał tego. Nie rozumiał jego intencji, a to od zawsze było dla niego jednym z najbardziej nieznośnych doświadczeń. Niepewność przypominała chorobę, która nie dawała żadnych oczywistych objawów, ale stopniowo zajmowała kolejne obszary organizmu, aż w końcu człowiek orientował się, że nie potrafi już myśleć o niczym innym. Daniel całe życie funkcjonował w świecie konkretnych odpowiedzi. Jeżeli pacjent gorączkował, istniała przyczyna. Jeżeli pojawiał się ból, należało odnaleźć jego źródło. Jeżeli coś umierało, istniał mechanizm prowadzący do śmierci. Nawet najbardziej skomplikowane procesy biologiczne ostatecznie można było sprowadzić do ciągów zależności, które dało się przeanalizować i nazwać. Ale Azelan nigdy nie poddawał się podobnym zasadom. Był jak jedna z tych chorób, które przez długi czas pozostają niewykrywalne, ukryte gdzieś głęboko w organizmie, aż pewnego dnia człowiek odkrywa, że od miesięcy żyje z czymś, co zdążyło już rozrosnąć się do niebezpiecznych rozmiarów.

W samochodzie panował półmrok, rozcinany jedynie przez blade światła mijanych latarni, które co jakiś czas przesuwały się po ich twarzach. Daniel siedział sztywno, zbyt mocno zaciskając dłonie na kierownicy i niepotrzebnie skupiając uwagę na drodze, choć znał ją niemal na pamięć. Potrzebował czymś zająć własny umysł, bo inaczej wróciłby do tego samego punktu. Do tamtych oczu. Do tego niezrozumiałego skupienia, z jakim Azelan go obserwował. Było w tym coś wręcz irytującego. Niepokojącego. Nie byli już ludźmi, którzy mieli prawo patrzeć na siebie w taki sposób. I właśnie ta myśl najbardziej go drażniła. To, że gdzieś bardzo głęboko pod warstwami rozczarowania i wzajemnej niechęci nadal tkwiły resztki czegoś, co kiedyś zdawało się Danielowi tak prawdziwe. Miał wręcz wrażenie, że emocje przybierają w jego wnętrzu fizyczną formę. Jakby cienkie, czarne korzenie zaczynały oplatać jego żebra od środka, wciskając się pomiędzy tkanki i zaciskając coraz mocniej wokół serca. Nie potrafił tego zignorować. Nie potrafił po prostu pozwolić tej sytuacji minąć. Musiał wiedzieć. Musiał usłyszeć odpowiedź. Musiał przeciąć ten ropiejący wrzód niepewności, zanim zdąży rozlać się na resztę jego myśli. W końcu nie wytrzymał. Słowa same wydostały się z jego ust, zanim zdążył je przeanalizować.

— Wyglądałeś, jakbyś miał skręcić sobie kark, Bashkin. Uważaj, bo jeszcze zacznę myśleć, że nie udajesz.

Powiedział to lekko, niemal żartobliwie, ale obaj doskonale wiedzieli, że nie chodziło o żart. Daniel chciał odpowiedzi. Potrzebował jej z niezrozumiałą wręcz intensywnością. Chciał wiedzieć, dlaczego Azelan tak na niego patrzył, co właściwie kryło się za tym spojrzeniem i czy rzeczywiście cokolwiek się za nim kryło, czy może cały problem istniał wyłącznie w jego głowie. Ale odpowiedź nie nadeszła. Zamiast tego kątem oka dostrzegł, jak Azelan odwrócił głowę ku szybie, jakby nagle coś za oknem okazało się znacznie bardziej interesujące niż rozmowa z nim. Jego sylwetka nagle wydała się Danielowi dziwnie zamknięta, niemal wycofana, jakby samym tym ruchem próbował odsunąć się od niego tak daleko, jak tylko pozwalała ciasna przestrzeń samochodu. I właśnie wtedy Daniel poczuł coś jeszcze gorszego od irytacji. Poczuł rozczarowanie. Tak zwyczajne, ludzkie i niemal dziecinne, że aż poczuł do siebie odrazę. Bo dlaczego w ogóle oczekiwał odpowiedzi? Dlaczego tak bardzo jej potrzebował? Przecież od dłuższego czasu robili wszystko, by udowodnić sobie nawzajem, że ich relacja sprowadza się wyłącznie do niechęci, wzajemnych docinek i podskórnej rywalizacji. Jeden wbijał zęby w drugiego, ale żaden nie potrafił zwolnić uścisku. Było w tym coś chorego, coś obrzydliwego i jednocześnie tragicznie ludzkiego. Daniel nie ustąpił więc, bo nigdy nie potrafił ustępować, kiedy emocje zaczynały przejmować nad nim kontrolę.

— Nie odpowiesz mi? Całe dnie spędzamy na skakaniu sobie nawzajem do gardła, na udowadnianiu sobie nawzajem tego, jak bardzo nie znosimy swojego towarzystwa i to właśnie teraz brakuje ci słów, Bashkin?

Cisza, która po tym zapadła, była wręcz nieznośna. Samochód zdawał się nagle absurdalnie mały. Daniel usłyszał szum nawiewu, ciche buczenie silnika i własny oddech, który niebezpiecznie przyspieszył. Nie odrywał wzroku od drogi, ale kątem oka zauważył każdy szczegół. Jak Azelan przymyka oczy. Jak jego szczęka lekko się zaciska. Jak bierze głęboki oddech, jak wszystkie mięśnie jego twarzy napinają się w ten specyficzny sposób, który Daniel nauczył się rozpoznawać wiele lat temu. Przez moment miał nawet absurdalną ochotę przeprosić, choć nie potrafiłby powiedzieć, za co dokładnie. Za pytanie? Za własną upierdliwość? Za to, że od tylu lat nie potrafił przestać reagować na niego w tak gwałtowny sposób? Kiedy więc Azelan w końcu odwrócił głowę i spojrzał na niego, Daniel poczuł nieprzyjemny ucisk w żołądku jeszcze zanim padły pierwsze słowa.

— Mogę już nigdy na ciebie nie spojrzeć, jeśli tak bardzo ci to przeszkadza, erdem. Zobaczymy, czy wtedy twoja rodzina nabierze się na to, że jestem twoim partnerem.

Daniel wypuścił powietrze ze świstem, a irytacja niemal natychmiast zaczęła przeplatać się z czymś znacznie bardziej niezrozumiałym. Oczywiście, że Azelan musiał odpowiedzieć właśnie w ten sposób. Oczywiście, że zamiast prostego wyjaśnienia otrzymał kolejną uszczypliwość, kolejne odwrócenie sytuacji, kolejną próbę schowania wszystkiego pod warstwą pozornej obojętności. Był bezczelny i irytujący. Był człowiekiem, który z niewytłumaczalną łatwością potrafił wytrącić go z równowagi. Daniel zacisnął mocniej dłonie na kierownicy i przez krótką chwilę wyobraził sobie, jak jego własne emocje wyglądają od środka. Jakby jego serce było pokryte setkami cienkich pęknięć, przez które powoli wydostaje się ciemna, gęsta substancja, zalewając kolejne fragmenty organizmu. Przypominało to infekcję. Powolną, podstępną infekcję, której źródłem nie była bakteria ani wirus, lecz człowiek siedzący obok niego. Człowiek, który od lat znajdował sposoby, by docierać do miejsc, których Daniel nie pozwalał dotykać nikomu innemu, jakby ich tkanki zdążyły zrosnąć się ze sobą w zbyt wielu miejscach, a każda próba oddzielenia jednego od drugiego miała skończyć się gwałtownym krwotokiem.

Na szczęście albo na nieszczęście, ich kłótnia skończyła się szybciej, niż zdążyła się naprawdę rozpocząć. W oddali pojawił się znajomy budynek. Niewielka, skromna wiejska salka przyklejona do remizy, dokładnie taka, jaką pamiętał z dzieciństwa. W świetle lamp wyglądała niemal melancholijnie. Niezbyt piękna, niezbyt nowoczesna, ale przyjemnie znajoma. Budynek z zewnątrz był zwyczajny, niemal smutny w swojej prostocie, ale w tej niewielkiej wioseczce stanowił centrum życia społecznego.

Daniel wysiadł z samochodu gwałtowniej, niż początkowo zamierzał. Drzwi zatrzasnęły się z donośnym hukiem, który natychmiast przeciął spokojny gwar rozmów rozlewający się wokół budynku wiejskiej sali. Daniel niemal natychmiast tego pożałował. Uniósł wzrok i dostrzegł kilka znajomych twarzy. Ciotki jak zawsze stały zgromadzone w małej grupie, a ich spojrzenia momentalnie odnalazły jego sylwetkę. Nie było w nich złośliwości, przynajmniej Daniel jej w nich nie zauważył. Była tam raczej ta charakterystyczna dla rodziny ciekawość, niemal instynktowna potrzeba kontrolowania własnego stada, upewniania się, że każdy pozostaje na swoim miejscu i wypełnia przypisaną mu rolę. Od zawsze źle to znosił. Nawet jako dziecko. Już wtedy miał wrażenie, że każda rodzinna uroczystość przypomina nie tyle spotkanie bliskich ludzi, co jakiś dziwny rytuał, w którym nie chciał uczestniczyć.

Zmieszany, posłał im więc ten sam uśmiech, którym od lat ratował się w podobnych sytuacjach. Uśmiech był niezręczny, bardziej przypominający grymas człowieka, który zapomniał, jak właściwie powinien funkcjonować wśród innych ludzi. Pośpiesznie odwrócił się więc na pięcie, chcąc jak najszybciej oddalić się od ich spojrzeń, ale niemal natychmiast zatrzymał się, bo jego ciało prawie zderzyło się z czymś ciepłym i nieruchomym. Azelan stał tuż za nim. Był zdecydowanie za blisko. Daniel od zawsze potrzebował przestrzeni, oddechu i granic, których inni ludzie nie powinni przekraczać. Tymczasem Azelan zdawał się istnieć według zupełnie innych zasad. Nigdy nie rozumiał dystansu. Jakby nie rozumiał tych wszystkich niewidzialnych linii, które większość ludzi instynktownie rysowała wokół siebie. Daniel zadarł głowę, a jego wzrok automatycznie odnalazł szare oczy stojącego przed nim mężczyzny. Przez krótką chwilę odniósł irracjonalne wrażenie, że odległość między nimi jest wręcz nieprzyzwoita. Jakby ich ciała nieustannie przyciągały się i odpychały jednocześnie, nie potrafiąc odnaleźć żadnego stabilnego punktu pomiędzy jednym a drugim.

— Czy musisz zawsze tak bardzo naruszać moją przestrzeń? Nic się nie stanie, jak staniesz trochę dalej — wysyczał przez zęby, próbując wyminąć towarzysza.

Daniel nawet nie zauważył momentu, w którym jego własna dłoń odnalazła dłoń Azelana. Jakby jego ciało postanowiło go zdradzić. Nawet tego nie zauważył, nie wykonał żadnego świadomego ruchu, nie podjął żadnej decyzji. Jego dłoń sama trafiła na dłoń Azelana, jakby od lat znała drogę lepiej niż jego własna świadomość. Palce splotły się ze sobą bez najmniejszego oporu, a Daniel przez dłuższą chwilę nawet tego nie rejestrował. Dopiero po pewnym czasie poczuł pod opuszkami znajomą szorstkość jego skóry. Jego kciuk mimowolnie przesunął się po dłoni Azelana, zahaczając o kolejne palce z niemal czułą ostrożnością, badając stare blizny, drobne nierówności i zagłębienia, jakby próbował upewnić się, że wszystko nadal tam jest, dokładnie takie, jakie zapamiętał.

Nie zdążyli nawet na dobre rozsiąść się przy długim stole, kiedy zostali wciągnięci w sam środek rodzinnego życia. Daniel początkowo nie zdawał sobie z tego sprawy, będąc zbyt pogrążonym we własnych myślach i zbyt skupionym na szorstkim, lecz delikatnym uścisku dłoni Azelana. Dopiero po chwili w uszach zadzwoniło mu coś opowiadanego półgłosem, z uśmiechem, ale i z wyraźnym głodem szczegółu, jakby wszyscy zgromadzeni wokół nie interesowali się już jedzeniem ani rozmową, lecz wyłącznie tym jednym, dziwnie skonstruowanym układem między nim a Azelanem. Czuł, jak narasta w nim napięcie, choć z zewnątrz musiał wyglądać nadal na względnie spokojnego. Siedział prosto, unosił czasem szklankę do ust, odpowiadał na urywane pytania, ale jego uwaga była już gdzie indziej, jakby część niego wycofała się z tej sceny i obserwowała ją z dystansu, zbyt pochłonięta wciąż nieświadomie ściskaną pod stołem dłonią Azelana.

Głos cioci Edyty dotarł do niego z opóźnieniem. Miękki, znajomy, przesycony tą charakterystyczną serdecznością i ciekawością.

— Widzę, że Daniel jak zawsze żyje w swoim świecie. — westchnęła, z dezaprobatą kiwając głową — Naprawdę nie wiem, jak zdołałeś do niego przemówić, a tym bardziej z nim wytrzymać. Azelan, prawda? Uroczy krawat.

Daniel poczuł, jak coś nieprzyjemnie zaciska mu się w żołądku. Nie, tylko nie krawat. Dlaczego tak szybko? Dlaczego już teraz? Przeklął pod nosem, winiąc własną nieuwagę, własne rozproszenie i nieodpowiedzialność. Bo przecież gdyby skupił się bardziej, gdyby słuchał od samego początku, zdołałby poprowadzić rozmowę na inne tory. Zdołałby nie dopuścić do tego pytania. I choć powinien był natychmiast zareagować, odrzucić to pytanie, sprostować odpowiedź, zanim ta w ogóle padła, zrobił coś zupełnie odwrotnego. Pozostał w miejscu, jakby jego ciało na chwilę zapomniało, że powinno się bronić.