Stellaire pachniało za mocno i hałasowało za głośno, jak jarmark, co się nigdy nie kończy. Spaliny i rozgrzany asfalt, frytki z budki na rogu, perfumy jakiejś pani w tramwaju, takie słodkie, że aż w nosie kręciło, brama, w której ktoś spał na kartonach, i ludzie – setki, tysiące ludzi, a każdy z sercem, co biło po swojemu, bez ładu i składu, jedno przez drugie, że ani się w żadne wsłuchać. Trzy tygodnie Janek w mieście mieszkał, spać po nocach nie mógł, bo jak się ciemno zrobiło, to ten hurgot wcale nie cichł, jeszcze gorszy chyba był. Wciąż się budził po nocach i nasłuchiwał, czy gdzieś za ścianą las nie szumi. Nie szumiał, za to sąsiad z góry chrapał, aż szyby dzwoniły.
Remiza, dla odmiany, pachniała zupełnie inaczej. Ropą i gumą, starym dymem, co się w ściany wżarł, smarem, kawą z wielkiego ekspresu w kącie. I ludźmi pachniało, i to nie byle jakimi, tylko tymi samymi każdego dnia: czyimś mydłem, czyimś obiadem w pudełku, buciorami, co je ktoś rzędem pod ławką postawił, jak w sieni się stawiało. Tak pachnie tam, gdzie się żyje blisko, jeden przy drugim, i gdzie się po robocie wraca. Nie jak w jego własnym domu, tam hen, nad jeziorem, gdzie już papier ważny mówi, że to nie jego, nie. Ale jak u Matoušków, kiedy pół wsi wędzarnię stawiało, a na wieczór wszyscy przy jednym stole siedzieli. Prawie jak dom. Nie swój może, ale taki, do którego chciałoby się wracać.
Siedział Jasiek na ławce pod ścianą hali, ławka trzeszczała przy każdym ruchu, skarżyła się i srożyła, że taki wielki ciężar nosić musi, a na kolanach Janek trzymał formularz i długopis, co w jego wielkiej łapie wyglądał zgoła jako wykałaczka. Litery Janek stawiał powoli, połączone jak w szkole uczyli, duże i okrągłe, dla skupienia z językiem wysuniętym w kąciku ust. Imię. Nazwisko. Miejsce urodzenia: Stare Bohdanovice. Przy rubryce „doświadczenie” myślał długo, a potem zapisał po prostu, co było, bo co by miał zmyślać. Że stodołę u Hajków gasił, jak w nią piorun strzelił. Że krowę Popovików z bagna wyciągał. Że od Matoušków chłopaka ze stawu wyłowił, jak się pod nim lód załamał. Kandydat obok zajrzał mu przez ramię i parsknął. Janek się nie obraził, młody chłopak był, to i głupi, z wiekiem mu przejdzie. Dopisał jeszcze, że i cielaka odebrać umie.
W hali czekało dwadzieścioro kandydatów i dwadzieścia serc biło szybko, jak u zająca, co w bruździe przycupnął i tylko czeka, kiedy się zerwać. Instynkt podniósł łeb, nastawił uszu, zaczął węszyć. Janek wbił wzrok w formularz i jeszcze raz, staranniej, wyrysował ogonek przy „ę".
Drzwi biura otworzyły się i hala ucichła.
Kapitan Arnbjǫrg Solheim wysoka nie była, nie w porównaniu do Janka, a jednak wszyscy głowy podnieśli, żeby na nią spojrzeć. Szła prosto, bez pośpiechu, z podkładką pod pachą, a orli nos i uważne, bystre spojrzenie sprawiały, że kogo tylko tym spojrzeniem objęła, ten sam z siebie plecy prostował. Stanowcza była, to od razu widać – taka, co jak powie, to się już nie dyskutuje. Minęła ławkę, a Janka owionął jej zapach.
Pachniała wiatrem. Zimnym powietrzem z wysoka, pierzem, skałą nagrzaną w słońcu i jeszcze czymś, co Janek znał z dawnych czasów, z nocy, kiedy chodził po puszczy, a inne stworzenia schodziły mu z drogi.
Drapieżnikiem.
Serce biło jej wolno, jak komuś, kto uciekać nie musi.
Próba szła po krok za krokiem. Wieża ćwiczebna, cztery kondygnacje stalowych schodów, a na dole manekin, ciężki jak dorosły chłop po niedzielnym obiedzie. Kandydaci zarzucali go sobie na plecy, sapali, potykali się na podestach, jeden dał radę ledwie do drugiego piętra i zszedł czerwony jak burak, nikomu w oczy nie patrząc. Kapitan stała z boku, notowała.
Gdy przyszła jego kolej, przyszły do niego słowa matki, wypowiedziane kiedyś, dawno temu, jak jeszcze mały był i wcale nie tak silny, sam przynajmniej za takiego się nie uważał.
— Powolutku, Jasiu — mawiała, kiedy z ojcem chodził sąsiadom przy żniwach pomagać. — Niech ludzie nie gadają. Jeden snopek bierz, nie trzy, a jak inni przystają, to i ty przystań, czoło otrzyj, choćbyś nawet spocony nie był. Dobrze, synku?
— Dobrze, mamuś.
Wziął manekina na plecy. Szedł miarowo, z werwą, ale nie za szybko. Na drugim podeście przystanął i otarł czoło, choć suche jak pieprz było. Na górze odczekał chwilę, sapnął głośniej, niż potrzebował, tak dla porządku. Zszedł. Drugi czas w grupie miał, akurat taki, żeby nikt na niego dwa razy nie spojrzał.
Kapitan spojrzała na podkładkę, potem na niego. Dwa razy.
— Bohdanovič.
— To ja.
— Jeszcze raz. Tym razem nie udawaj.
Ktoś zachichotał nerwowo, a Janek stał nad manekinem i milczał. Matka by nie chciała. Matka mówiła, że jak ludzie zobaczą, to się zaczną bać, a jak się zaczną bać, to bieda będzie i tak już jest i tak zawsze było, od kiedy świat światem.
Kapitan czekała.
— Posłuchaj mnie — powiedziała tak, żeby tylko on słyszał. — Jak cię poślę w ogień, sama za tobą nie pójdę – będę stała przy wozie i czekała, czy wyjdziesz, i muszę wiedzieć, że wyjdziesz, że sobie poradzisz, z ludźmi na plecach, jak się wszystko będzie walić. — Postukała długopisem w podkładkę. — Nie zaufam grze aktorskiej. Pokaż mi prawdę.
Patrzył na nią przez chwilę Janek, ale wtem coś rozluźniło się w duszy, jak zawsze, gdy człowiek kręcić i udawać nie musi. Przerzucił manekina przez ramię jak worek kartofli i popatrzył w górę, na wieżę. I sięgnął, tak troszkę, tyci, odrobinkę. Tyle, ile pozwalał sobie w lesie, kiedy młody był i głodny.
W górę. Wyżej.
Dwa susy, podest, barierka, czwarta kondygnacja, stal zadudniła pod buciorami jak dzwon przy świątyni.
Na dole coś brzęknęło – ktoś hełm upuścił. Serca zerwały się do galopu, jedno przez drugie, a instynkt zamruczał nisko, zadowolony, bo tak właśnie brzmi zdobycz, kiedy już wie, co na nią patrzy. Janek zacisnął zęby i zamknął to w sobie, głęboko, pod żebrami, niech mu nie bruździ, jak zadanie ma przed sobą.
Tylko jedno serce zabiło mocniej raz. Jeden jedyny raz i wróciło do swojego rytmu, wolnego i statecznego, jakby mu kto kazał.
Janek zszedł po schodach stopień po stopniu, powoli i delikatnie poszkodowanego niosąc, ale po prawdzie to żeby im wszystkim tam dać czas, niech się uspokoją. Na dole ułożył manekina na desce ortopedycznej, na plecach, ostrożnie, i poprawił mu głowę, co się przekrzywiła, tak jak się człowieka układa.
Kapitan podeszła. Stanęła blisko, zadarła głowę, bo ledwo mu do brody sięgała, i spojrzała prosto w te żółte oczy, za dnia pogodne jak słoneczniki, w których, jak się kto za długo zapatrzył, na samym dnie widać było coś, czego się można było srodze przestraszyć.
Nie odwróciła wzroku.
— I po co to było? — spytała.
To Janek odwrócił wzrok. Jakoś tak nagle głupio mu się zrobiło, że siłę swoją krył, bo co innego w wiosce, jak dzieciakiem był, a co innego, jak człowiekowi trzeba było pomóc, tu w Stellaire, w mieście takim wielkim, że się w oczach mieniło, jak na mapę człowiek spojrzał. Arnbjǫrg kontynuuowała:
— Jutro, szósta rano.
Odwróciła się i poszła do biura, tylko kroki na betonie zadźwięczały. Hełm, co tam wcześniej o ziemię dźwięknął, to dalej pod ścianą leżał, gdzie się potoczył. Janek podniósł go, otarł rękawem z kurzu i oddał temu chłopakowi, co parskał nad jego formularzem. Dłonie chłopak miał zimne i mokre, jak żaba, i w twarz mu się nie patrzył.
— Upadło panu — powiedział Janek.
Bociany co roku gniazdo miały na ich stodole, wysoko, na samej kalenicy, i co roku Jasiek się nimi cieszył jak głupi – jak przylatywały, jak klekotały, jak młode boćki łebki z gniazda wystawiały i krzyczały do rodziców, żeby żaby im przynieśli. Tylko że bociany Jaśka nie lubiły. Jak pod stodołą przechodził, to stary bocian aż się w gnieździe stroszył i dziób rozwierał, a młode kuliły się na dnie, jakby je kto pokrzywą smagnął.
Tamtego lata jeden młody z gniazda wypadł. W samo południe, kiedy słońce tak stało, że nawet muchom latać się nie chciało, łupnął na łąkę za stodołą i tak leżał, biedak, w trawie, ze skrzydłem jakimś takim, jak koszula źle wykrochmalona. Ojciec znalazł go pierwszy, a Jasio zaraz za nim – i ledwo bocian Jaśka zobaczył, zerwał się na nogi, zaklekotał, zatłukł zdrowym skrzydłem i rzucił się do ucieczki, byle dalej, byle w pole, aż go ojciec w pół kroku złapał i do siebie przygarnął.
— Postój no tam, synku — powiedział. — Przy płocie postój.
— Ale ja chcę potrzymać, tatuś.
— Wiem, Jasiu. Ty zuch i chwat jesteś, ale widzisz, jak ten bociek się tu trzęsie. Postój przy płocie, ja go trochę uspokoję, żeby mu tu serduszko ze strachu nie trzasło.
— Ale ja mu nic złego nie zrobię — powiedział. — Czemu on nie wie?
Ojciec nie odpowiedział od razu.
— Bo dzikie nie wie, co ty masz w sercu, synku.
Więc Jasio stał przy płocie i patrzył, jak ojciec układa ptaka na kolanach, jak obmacuje skrzydło dużymi, spracowanymi palcami, jak z galotów pasek wyjmuje, szeroki pleciony, i jak to skrzydło tym paskiem do boćkowego ciała przywiązuje.
— Ptaka trza tak z wyczuciem trzymać — mówił ojciec, nie podnosząc głowy. — Mocno, coby nie uciekł, ale i lekko, coby nie połamać. Zapamiętasz?
— Zapamiętam. — Jasio podrapał się w nos. — Tatuś, a on to kiedy wyzdrowieje?
— Jak mu natura dowoli, jak się my nim zajmiemy, tak on rychle wyzdrowieje.
Natura dowoliła, ojciec się boćkiem zajmował, jedzenie mu z ich własnego stołu nosił, Janek zaś popatrywał tylko na ptaka, bo ten klekotał trwożnie za każdym razem, jak tylko tę rudą czuprynę zbyt blisko dojrzał i cała zima spędzona w obejściu nic na ten pierwotny, ptasi strach nie poradziła. Wiosna przyszła, ciepło się zrobiło, i bociek skrzydła rozłożył, do lotu znów się wzbił. Jasio patrzył z daleka, zza płotu, jak biały ptak koło nad chałupą zatacza i za lasem znika. I ani razu się na Janka nie obejrzał.
Sierpień był suchy jak pieprz. Las pod Stellaire palił się od trzech dni, sosny strzelały jak petardy na Nowy Rok, żywica wrzała w pniach, igliwie i mech zajmowały się jak hubka, a dym stał nad widnokręgiem szarym murem i zasłaniał słońce. Dla innych pachniało jak ognisko, w końcu drewno się paliło, dymem jak z wędzarni szło, lecz jankowy nos więcej w tym wyczuwał, bo wraz z tymi szarymi kłębami, czuł strach i ból wszystkiego, co w tym lesie żyło. Nawet jego instynkt, tak łasy na cudzą słabość i cierpienie, teraz srożył się okrutnie, bo wiedział dobrze, że to ognia, a nie Janka, wszystko bardziej będzie się w tym lesie bało.
Kapitan od świtu latała nad pożarem. Wzbijała się z polany za wozami – majestatyczne skrzydła rozwijały się na dwa metry, kapitan szybowała w przestworzach, wiatr zdawał się sam ją nieść, niby tę ptasią królową z baśni. Kołowała w dymie, opadała z powrotem, w ostatniej chwili ludzką formę przybierała, i już pochylała się nad mapą, krótko mówiła: tu, tu i tu, front idzie na wschód, przecinka nie utrzyma, wycofać zastęp z parowu.
Za trzecim razem nie wróciła.
Wiatr skręcił po południu, nagle, jak jeleń, co się spłoszy, i ogień skoczył w korony, poszedł górą, z hukiem, co się przetaczał nad lasem jak grzmot. W radiu zrobiło się gęsto od głosów.
— Gdzie kapitan? Ktoś widzi kapitan?
Janek zamarł, stanął, oczy przymknął i słuch natężył, wszystkie myśli skupił, żeby znaleźć to jedno ptasie serce. Skupiał się i skupiał, i słuchał i słuchał – i nic z tego słuchania nie było. Las był pełen serc. Sarny, dziki, zające, lisy, ptaki – tysiące małych, rozpędzonych serc, wszystkie uciekały naraz, a wszystkie razem waliły tak, jakby kto na jarmarku w sto bębnów naraz bił. Szukać w tym jednego serca to jak igły w stogu siana. Zdobyczy było za dużo, instynkt rozbiegał się na wszystkie strony i głupiał jak pies na rozstajach.
Więc Janek po ludzku to musiał zrobić. Pochylił się nad mapą rozłożoną na masce wozu, nad tymi kreskami, co je kapitan tak starannie rysowała. Front na wschód. Przecinka. Parów. Ostatni raz widzieli ją, jak nad tym parowem kołowała, nisko, bo dym tam gęsty stał i z góry nic nie szło zobaczyć. A wiatr skręcił od zachodu – i ogień poszedł koronami prosto na parów, jak ta woda, co bobrową tamę przerwała.
— Janek, czekaj… — zatrzeszczał w radiu Gulm.
Już Janek biegł.
Las za parowem już nie był lasem. Był piecem, co go kto rozpalił i drzwiczki otworem zostawił. Sosny stały jak pochodnie, od korzeni po wierzchołki, i huk był okrutny, a drewno trzaskało, jak kości w wilczej paszczy, i sypały iskrami, a iskry spadały w igliwie i z igliwia zaraz buchał nowy ogień, i tak bez końca, jedno od drugiego, jak zaraza od chaty do chaty. Gałęzie leciały z góry całe, płonące, jakby samo niebo się sypało. Powietrze było tak gorące, że w gardle drapało jak piaskiem, i śmierdziało spaloną sierścią tego, co nie zdążyło zdążyło uciec. I w samym parowie dym leżał jak wełna w koszyku, szary i ciężki, i dusił wszystko, co w nim zostało.
A ona miała skrzydła z pierza. Starczyło jedno drzewo, co pęknie, jedna gałąź, jeden podmuch gorąca od dołu, co ptaka obraca jak liść i w ogień ciska. I krzyknąć nie mogła, i radia nie miała, i nikt by jej w tym dymie nie znalazł, choćby i pod nogami leżała.
— Żeby to… kurca fuks — warknął Janek, kroku przyspieszając.
Las rozstępował się przed nim jak przed swoim. Paprocie, korzenie, zwalone pnie, wszystko migało obok, a Jasiek przeskakiwał, przemykał, pędził, jak nie biegał od lat, od czasów, kiedy chodził nocą po puszczy, a inne stworzenia schodziły mu z drogi. Tu nikt go nie widział. Tu nie musiał przystawać i czoła ocierać.
Zapach przebił się przez obezwładniający dym. Spalone pierze. Krew.
Zerwała się, jak tylko spomiędzy drzew wypadł. Jedno skrzydło miała rozpostarte na ziemi, nadpalone, wygięte pod nienaturalnym kątem, drugim młóciła o ziemię, szpony darły resztki ściółki, byle tylko wstać, ruszyć się, cokolwiek zrobić, byle dalej od otaczającego zewsząd ognia. A serce jej waliło i waliło, jak wtedy bocianowi na łące za stodołą, i Janek stanął jak wryty, i ani kroku dalej nie zrobił.
Przyklęknął powoli. Rozłożył puste dłonie.
— To ja, Janek — powiedział. — To tylko ja.
Złote oko popatrzyło na niego, skrzydło zamarło w końcu, skrzek wydobył się ze zmęczonej piersi. Serce orlicy zwolniło. Uderzenie po uderzeniu, jakby kto z niego kamień zdejmował, aż przestało się tłuc o żebra i biło już tylko szybko, jak każdemu ptakowi bije, a nie jak zdobyczy. Szpony puściły igliwie, orlica złożyła zdrowe skrzydło, przygarbiła się i znieruchomiała, tylko pióra na karku jeszcze drżały. Nie uciekała.
Janek rozpiął kurtę, wyciągnął po nią dłonie i wsunął orlicę pod spód, na pierś, a ta położyła na nim głowę, złote oko się przymknęło.
Wstał Janek i pobiegł z powrotem, a ogień ryczał za nimi w koronach drzew i nie zdołał ich dogonić. Pod kurtą, pod jego brodą, przy dwóch obrączkach na rzemyku, biło maleńkie, ptasie serce i biło spokojnie, jak komuś, kto uciekać nie musi.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz