Od Janka - Iskra (II)

Ylva Vlčňska uśmiechała się do wszystkich. Do Tarika, jak kubki na parapecie zostawiał, do Gulma, jak trzeci raz tego samego dnia ciśnienie w butlach sprawdzał, do kapitan, do listonosza, do pani, co w czwartki podłogi w remizie myła, i do każdego poszkodowanego, co go na ulicy opatrywała, w deszczu, w błocie, w zimnie – ciepło i szeroko, tak że ludzie przestawali się trząść, nim ich jeszcze bandażem dotknęła.

— Wiem, rozumiem — mówiła — widzę, że boli. Zaraz coś na to poradzimy.

Do Janka też się uśmiechała. Tylko trochę jednak za szeroko.

Ona krajanka była, też z Medwi, tylko że z samej północy, z tych stron, gdzie zima trwa pół roku, noc drugie pół, a do Mgły to człowiek ledwie rzut beretem ma. Biały warkocz nosiła, gruby jak lina, co jej po ramieniu skakał, jak biegła. Pachniała miętą i płynem do odkażania, kawą z mlekiem, kremem do rąk o zapachu migdałów, a pod tym wszystkim, głębiej, mokrą sierścią, śniegiem i lasem nocą. Jak Janek do kuchni wchodził, serce jej przyspieszało, nie bardzo, troszkę, o parę uderzeń, a ona kubek odstawiała, mówiła: „O, Janek, cześć, jak się spało?” i wychodziła, nim zdążył odpowiedzieć. Jak się w wąskim przejściu przy szatni mijali, plecami do szafek się przyciskała. Jak siadał przy stole, to sobie zaraz o czymś pilnym na drugim końcu remizy przypominała.

Nie miał jej tego za złe. Na północy Medwi to dzieciom o lichach opowiadali, żeby za płot nie łaziły i po zmroku w las nie chodziły, a Ylva mądra była, wykształcona, i pewnie od razu poznała, co jej przy stole siada. Wilki zresztą zawsze schodziły mu z drogi, wielce rozumne zwierzęta to były, zwady głupio nie szukały. W Starych Bohdanovicach, jak zima ciężka była, że wataha pod opłotki podchodziła, chłopi warty wystawiali i palili ognie przy oborach, a matka to po prostu Jaśka wysyłała, żeby się wieczorem skrajem lasu przeszedł, i wilki szły sobie precz, na drugą stronę jeziora, i nie wracały aż do wiosny.

Ale tamte wilki się do niego nie uśmiechały, i wstyd im przez to wcale nie było.

Ylvie było. To Janek słyszał najwyraźniej. Za każdym razem, jak serce jej przy nim podskoczyło, zaraz potem przychodziła taka chwila, w której oddech wstrzymywała, a policzki robiły się jej cieplejsze, i ciepło to pachniało złością, ale nie na niego. Na siebie. Psycholożka i medyczka, co dyplomy w ramkach na ścianie ma, z sercem otwartym do każdego iść powinna i do tego jednego, co za druha w remizie go mieć powinna, serca tego otwartym nie ma.

Przed pełnią było najgorzej.

Wtedy Ylva robiła się drażliwa jak osa w sierpniu. Sińce jej pod oczami wychodziły, paznokcie obgryzała do krwi i zaraz dłonie w kieszeniach polaru chowała, żeby nikt nie widział. Raz, jak Tarik zjadł jej jogurt z lodówki, warknęła na niego – naprawdę warknęła, gardłowo, nisko, aż gnom łyżeczkę upuścił – a potem zrobiła się czerwona po same uszy i przepraszała go przez pół dnia. Jadła dużo i ciągle głodna chodziła. Wędlinę z lodówki wyjadała, plaster po plastrze, jak myślała, że nikt nie widzi.

Janek widział i pamiętał.

Do rzeźnika na rogu Janek poszedł przed nocną zmianą. Kupił kości szpikowe, wołowe, grube jak jego nadgarstek, i poprosił, żeby mu je na pół przepiłowano. O drugiej w nocy, jak w remizie cicho było, a Ylva siedziała w świetlicy nad jakimś raportem i od godziny strony nie przewróciła, posolił je grubą solą, natarł czosnkiem i do piekarnika wstawił.

Zapach poszedł po całym budynku. Pieczony szpik, sól, przypieczone mięso przy kości, tłuszcz skwierczący na blasze – ciężki zapachem, od którego w brzuchu ciepło się robi i pusto naraz.

Pięć minut nie minęło, a Ylva stała w drzwiach kuchni.

Janek nie odwrócił się od piekarnika. Słyszał ją i tak – brzuch burczał jak grzejący się silnik, lśniące oczy utkwiła w szkle piekarnika, w odbiciu je Janek bardzo dobrze widział. Ciężar przeniosła z nogi na nogę, dłoń potarła o spodnie.

Janek wyjął blachę, postawił na stole, na desce, obok położył dwa talerze i skrojony w grube pajdy bochenek chleba. Usiadł. Wziął jedną kość, gorącą, aż w palce parzyła, i ugryzł. Chrupnęła chrząstka. Wyssał szpik, głośno, nic się nie krępując, bo to wielkomiejski wymysł był, żeby w kompletnej ciszy jeść, jadaczkę zamknąć i palców nic nie brudzić.

Ylva przełknęła ślinę.

— Ja… nie powinnam — powiedziała.

— A czemu? Głodna jesteś, zjedz sobie, dla nas obojga starczy.

— Bo… — Zaśmiała się nerwowo, za wysoko. — Nie mogę siedzieć o drugiej w nocy w kuchni i… i obgryzać kości jak…

Nie dokończyła.

— Nikt nie patrzy — powiedział Janek.

— Ty patrzysz.

— Ja też gryzę.

Patrzyła na niego – a kość w jego dłoni, na tłuszcz na rudej brodzie, na drugi talerz, boleśnie czysty, aż proszący się o to, by go grudkami szpiku usmarować. W końcu przeszła przez kuchnię, usiadła po drugiej stronie stołu – nie za blisko – i wzięła kość. Najpierw ostrożnie, dwoma palcami, jak na kolacji u dyrektora szpitala. Ugryzła. Zamknęła oczy. Zamruczała.

Siedzieli tak długo, w milczeniu, przy blasze i chlebie. Chrupało, mlaskało, raz Ylva zawarczała cicho, zadowolona, i nawet się nie zaczerwieniła. Serce jej zwalniało, uderzenie po uderzeniu, aż wróciło do rytmu, jakim biło przy Tariku i przy kapitan, przy wszystkich, tylko nie przy nim.

Skończyła, oblizała palce, odsunęła talerz.

— Wiesz — powiedziała — z punktu widzenia psychologii to, co przed chwilą zrobiłeś, nazywa się normalizacją. Pokazałeś mi, że zachowanie, którego się wstydzę, jest… dopuszczalne. Że nie jestem z tym sama.

Janek wytarł brodę dłonią, oblizał.

— U nas się mówiło, że swój swego zawsze pozna.

Ylva parsknęła śmiechem, tym razem nisko, prawdziwie, a rano, przy śniadaniu, usiadła obok niego. Nie za blisko. Ale obok.

Gabinet Ylvy najmniejszy był w całej remizie, ale za to najcieplejszy. Stał w nim fotel z pledem, kanapa, co pod Jankiem jęknęła żałośnie jak stara krowa, stolik, na stoliku pudełko chusteczek i miseczka z cukierkami, a na parapecie fikus, któremu liście żółkły. Na ścianie – dyplomy w ramkach i obrazek z wodospadem, co Vlad na niego nos marszczył, ale Jankowi się całkiem podobał. Pachniało melisą, kremem migdałowym i zmęczeniem.

Tydzień minął od tamtego zawalenia. Janek szorował dłonie szczotką do kartofli, ale nadal miał wrażenie, że pod paznokciami ma krew i szary był.

— Dziękuję, że przyszedłeś, Janku — powiedziała Ylva. Nalała mu herbaty do kubka w kropki, podsunęła miseczkę z cukierkami, a notes położyła gdzieś z boku, nawet na niego nie spojrzała. Patrzyła tylko na Janka. — Wiem, że rozmowa o takich rzeczach jest trudna, i nie chcę cię do niczego zmuszać, jeśli nie chcesz. Nikt cię tu nie będzie rozliczał. Tylko… tydzień temu trzymałeś kogoś za rękę, kiedy odchodził. To bardzo dużo, nawet dla kogoś, kto wiele już widział. Chciałabym po prostu wiedzieć, jak ty się z tym masz. Wewnątrz, nie na papierze.

— Dobrze się trzymam.

— Widzę, że… — Zerknęła jednak w notatki. — Że po akcji pojechałeś do rodziny pani Berthy. Sam, po godzinach. To bardzo piękny gest, ale chciałabym, żebyśmy się razem zastanowili, czy nie bierzesz na siebie za dużo. Widzisz, w pracy takiej jak nasza łatwo przekroczyć granicę między empatią a…

— Obiecałem jej, że będę do końca — odpowiedział Janek. — Koniec był wtedy, jak rodzina telefon dostała.

Ylva zawahała się, długopis zawisł nad kartką. Potem skinęła głową i coś zapisała.

Mówiła dalej, łagodnie i płynnie, jak to ludzie szkoleni w rozmowy prowadzeniu potrafią. O tym, że żałoba ma swoje etapy, że ciało pamięta stres dłużej niż głowa i może się odezwać za tydzień, za miesiąc, za rok nawet – bezsennością, bólem karku, płaczem w kolejce w sklepie. I że to wszystko jest normalne. Że pierwsza śmierć podczas akcji zostawia w ratowniku ślad, którego…

— To nie był pierwszy raz — powiedział Janek.

Ylva urwała.

— W pracy?

— W ogóle.

Zapadła cisza. Za oknem tramwaj przejechał, zadzwonił na skrzyżowaniu, szyby zadrżały.

On milczał, Ylva też milczała, i dopiero wtedy Janek ją naprawdę usłyszał. Najczęściej serc swojaków nie podsłuchiwał – nie godziło się tak, według jego chłopskiej logiki, wścibstwem się mu to wydawało, tak niuchać, jak się komu wiedzie, jednak widać czasem niuchać trzeba było, bo nic to zdrowego, tak bolączki i zgryzoty w sobie nosić.

Serce Ylvy biło nierówno. Zmęczone, potykające się, jak koń, co od świtu wóz ciągnie i już kopyt nie podnosi, wlecze je tylko, człapie z łbem pochylonym, końca dnia tylko wypatrując. Nasiąkła zapachem smutku i ciężaru, od innych przejętego, aż udzielił się jej i jako własny go postrzegała. Chusteczki innym podawała – Gulmowi, Tarikowi, chłopakom z drugiego zastępu, co całą noc w gruzach kopali – ale jej nikt żadnej pod nos nie dał.

— Ile to dzisiaj rozmów? — spytał Janek.

— Szósta. — Ylva machnęła ręką. — Ale to nieważne, to moja praca.

Na słowie „nieważne” serce jej się samo o siebie potknęło.

— Gdybym wtedy została — powiedziała nagle, cicho, do notesu, nie do niego. — Przy tobie. Przy niej. Ja jestem medyczką, Janek. Może bym coś…

— Nie byłoby po co — odparł Janek. — Ja to już wtedy wiedziałem, i to dlatego żem cię posłał.

Ylva podniosła na niego wzrok. Oczy miała mokre, wezbrane takie, jako jezioro na wiosnę, co za dużo strumieni z gór do niego wpada.

Janek pochylił się, wziął ze stolika pudełko chusteczek i przestawił je na drugą stronę. Pod samą jej rękę. Ylva popatrzyła na pudełko, potem na niego, i otworzyła usta, zamknęła je i nagle się roześmiała, krótko, łamliwie.

— To nie fair, Janek — powiedziała. — To ja tu prowadzę sesję.

— A z tobą kto rozmawiał?

Długo nie odpowiadała. Kręciła długopisem w palcach, w tę i z powrotem, jak mama wrzecionem.

— Nikt — przyznała w końcu. — Wszyscy wychodzą stąd lżejsi, a ja zostaję z tym i… — Wzruszyła ramionami, urwała.

— Szewc bez butów chodzi — powiedział Janek. — A ty, Ylva, boso nam tu latasz od tygodnia.

Wtedy po chusteczkę sięgnęła.

Janek nie patrzył. Nie godzi się patrzeć. Wstał, kanapa odetchnęła z ulgą, podszedł do okna i zajął się fikusem. Oskubał zżółkłe liście, poruszył palcem ziemię w doniczce – sucha była na kamień, aż dziw, że biedactwo jeszcze żyło – i obrócił donicę bokiem do światła. Za plecami słyszał, jak Ylva oddycha, jak nos wyciera, jak jej serce po trochu, z mozołem, znów równy krok łapie.

— Wiesz, że w protokole nie przewidziano pytań od pacjenta? — odezwała się po dłuższej chwili, już prawie swoim głosem.

— A ja nie jestem pacjent. Ja tu przyszedłem kwiatka podlać.

Zaśmiała się znowu, tym razem lżej. Potem pochyliła się nad notesem i coś zapisała. Janek, idąc po konewkę, zerknął jej przez ramię. Czytał do góry nogami powoli, litera po literze, ustami ruszając, i doczytał do końca, zanim zdążyła notes zamknąć.

Bohdanovič – bez zaleceń.

A pod spodem, mniejszymi literami:

Vlčňska – do spania.

Janek nalał do konewki wody z kranu, odczekał, aż przestanie być taka zimna, bo kwiatek jak człowiek, zimnej wody nie lubi, i podlał fikusa.