Gwiazdki

Strony + Newsy

newsy
1
2
3
4
Medwia: Mężczyzna pokłócił się z niedźwiedziem o borowika
Mieszkaniec wsi pod Miedwogradem trafił na izbę przyjęć z licznymi zadrapaniami i, jak sam to ujął, „nadszarpniętą dumą”. W czwartek rano, podczas grzybobrania, mężczyzna natknął się na wyjątkowo okazałego borowika, którego w tej samej chwili upatrzył sobie niedźwiedź. Postanowił bronić znaleziska, powołując się na zasadę „kto pierwszy, ten lepszy”. Niedźwiedź tego argumentu nie uznał. „Godło kraju czy nie godło, ja go zobaczyłem pierwszy” – upiera się poszkodowany, który mimo obrażeń nie zamierza rezygnować z grzybobrania. Leśnicy przypominają, że jesienią niedźwiedzie intensywnie gromadzą zapasy przed zimą i nie są skłonne do negocjacji.

Nagłówek

16 listopada 2026

Od Muunokhoi – Koń (I)

Jurty klanu Temürid stoją w dolinie wedle ustalonego od wieków porządku. Równo, w rzędach, wytyczone ręką kogoś, kogo już nie ma, a kogo wola ostała się w codzienności po dziś dzień. Biel ich filcu razi w oczy jak śnieg w bezchmurny poranek i ciemne punkty poruszające się między nimi są jedynym, na czym może spocząć wzrok i odpocząć. Tylko jedna, ta największa, wyrwała się z szeregu, aby tym szeregiem dowodzić z jego serca. Dziadowie nie pamiętają, by kiedykolwiek było inaczej, przodkowie nie pamiętają, Niebo nie pamięta. Tak jakby ludzie o wysokich kościach policzkowych i wąskich nosach wkroczyli na step i pierwsze, co zrobili, to nadali mu kształt, który zuchwale uznali, że będzie właściwy.
Żyją wedle tego, co płynie w ich żyłach od pokoleń. Temürid nie mówi się, że dzień jest dobry na przegonienie stada na dalsze pastwisko, dopóki sami nie wyjdą z jurty i go takim nie okrzykną. To coś więcej niż czysta duma bądź arogancja, bo ani jedno, ani drugie nie przetrwałoby walki ze stepem, gdyby nie miało prawdziwej siły, by się z nim zmierzyć.
Wiem to, bo jestem ich najbardziej znienawidzoną córką, którą duchy wybrały za nich.
Ochmaa grzebie kopytem w ziemi pode mną, suchy zgrzyt słyszy tylko wzgórze wokół nas. Połączenie między nami napina się przez moje rozdrażnienie, po czym rozluźnia od jej ciepła, i tak w kółko, od momentu, gdy rozpoznałam pastwiska, po których ścigałam się jako dziecko. Wróciłam do domu, choć czym ten dom właściwie jest, nie umiem stwierdzić. Na samą myśl, że mam zaraz zjechać do doliny, między znajome jurty oraz twarze, coś ściska mnie w środku i nie chce puścić. Nie ściskało mnie tak, gdy przechodziłam próby przodków. Nie ściskało, gdy przyszłam po Ochmę do Niebiańskiego Stada. Teraz stoję przed rodzinnym progiem i czuję, jak świszcząco oddycham.
Dlatego zsiadam. Dlatego zaciskam zęby, aż wszystko w szczęce mnie boli i grozi pęknięciem. Dlatego biorę do ręki kamień i obchodzę owoo przy letnim obozie Temürid trzy razy, i nie proszę o życzliwość duchów, lecz o cierpliwość, by nie roznieść tego miejsca w drzazgi, gdy tylko ujrzę tych, z którymi zbyt blisko łączy mnie krew. Ochmaa kroczy za mną, szturcha mnie w ramię ciepłymi chrapami, raz, drugi, za trzecim rozumiem, o co jej chodzi. Poluźniam chwyt i przypominam sobie, że jestem człowiekiem, że moje ścięgna zabolą, jeśli będę próbowała w dłoni skruszyć kamień.
Odkładam go na kopiec. W piersi wciąż czuję ból. Albo duchy nie wysłuchały Pierwszej Szamanki, albo dla mojej rodziny nie ma ratunku.
Zjeżdżamy do doliny.
Złote ramiona wzgórz trzymają stada w swoich objęciach, hojnych i bezpiecznych. Konie pasą się od rzeki aż po najwyższe wzniesienia, przypominają rozłożony na trawie filc połatany burymi i szarymi kawałkami, z odpryskami czegoś siwego, jakby pokropiono go kumysem. Czasem filc się rozrywa, przecięty pojedynczym jeźdźcem z urgą gnającym za uciekającą klaczą, a potem znów się zszywa łaknieniem trawy i wszystko jest na powrót takie samo. Step trwa, tylko ludzie zaganiający po nim zwierzęta się zmieniają.
W młodym pasterzu doglądającym owiec rozpoznaję chłopca, który dwie zimy temu jeszcze nie potrafił wyciąć z drewna ramy siodła, a teraz strzeże zwierząt z zaciętością widzianą tylko u starszych dzieci z poważnym, dorosłym zadaniem położonym na ich barkach. Jego trzoda zaczyna beczeć przeraźliwie, dźwięk rozdziera gwar zaludnionej doliny płaczliwym protestem. Owce wchodzą na siebie, poganiają młode i morze wełny rozstępuje się przed Ochmą, ukazując pas zdeptanej zieleni prowadzący pod jurty. Chłopak unosi głowę. Unosi brwi. Unosi ciało, choć chyba sam nie wie, co z nim zrobić. Kiwam mu głową. Odpowiada, z wahaniem, wzrok ucieka mu znów na Ochmę, kroczącą z płynnością, jakby wiatr nie istniał, a stąpanie po ziemi nie było koniecznością. Dopiero gdy miniemy owce, słyszę jego krzyk, nieco niepewny, łamiący się jak gałązka, gdy próbuje pozbierać do kupy rozbiegane zwierzęta.
Psy podnoszą raban.
Zeszłoroczne szczeniaki wybiegają spomiędzy jurt jak pociski wystrzelone z procy, żwawe, zwinne, po swojemu wciąż niemądre. Szukają więcej zabawy niż pracy. Ochmaa prycha na nie raz i czarne ogony uciekają między łapy, szczekanie przechodzi w skomlenie, psy rozbiegają się na boki niby rozrzucone kości. Zostają dwa najodważniejsze, czy też najgłupsze. Szczekają na zmianę, ich ciała podrygują w rytm ujadania, aż ponad nimi, niczym grom w środku dnia, odzywa się inny pies. Szczeniaki uciekają z piskiem, a ja patrzę na niedźwiedzia rozłożonego w słońcu kawałek dalej. Jego ogon uderza dwa razy o ziemię na mój widok, i więcej już mu się nie chce.
Siwizna oprószyła na tyle jego pysk, że wygląda, jakby wsadził nos aż po oczy w popiół i strząchnął tylko połowę. Czarne oczy nie gonią za susłami, lecz za najszczodrzej ukochanymi przez miękką trawę spłachetkami ziemi, a wielkie łapy są wciąż groźbą, chociaż cichą. Na szerokiej piersi żółta plama sierści ma kształt zakrzywionego dzioba orła. Przejeżdżamy obok, łeb zaś większy od mojej głowy podąża za nami chwilę. Potem pies wzdycha i wraca do pilnowania słońca, nim to przesunie się i będzie musiał za nim podążyć. Uśmiecham się kącikiem ust, tak, że prawie sama to ledwo czuję.
Patrzę po ludziach. Wychodzą przed drzwi, odwracają głowy od dojonych kóz, ciemne oczy błyszczą się w słońcu czymś, co nie jest radością, nie jest też jadem, jakby trzymali twarz do wiatru i wciąż próbowali stwierdzić, czy przyjdzie burza. Patrzę po twarzach, które znam, a one znają mnie, mimo iż obce nam są progi naszych jurt i brzmienia naszych głosów. Wiem, kto zeszłej wiosny wymienił swoje najlepsze kozy na tego szalonego, bułanego ogiera. Kto świętował ślub syna na tyle hucznie, że poszedł prawie cały zapas kumysu. Kto nie lubi niedowidzącego na jedno oko starca, bo ten ograł go w kości na zdobną misę i kto zarzeka się, że widział, jak starzec oszukiwał. Oni wiedzą, że jak miałam dziesięć lat, to zestrzeliłam susła z pięćdziesięciu kroków, że raz się potknęłam i wywaliłam całe wiadro mleka na siebie, że jestem karą przodków za niewierność mojego ojca. Przynajmniej tak właśnie mówią. Niech mówią.
Objeżdżamy cały obóz stępem, by dojechać do jurty na końcu szeregu, u wylotu doliny, gdzie wiatr wykłóca się najgłośniej o prawo wejścia do środka. Filc jest szary od brudu, nierówno załatany w paru miejscach, bo braknie dłoni do pomocy, a ja nie daję rady zrobić wszystkiego sama, gdy przyjeżdżam. Zostawiam Ochmę przed drzwiami, których nie było kiedy odmalować od lat. Otwieram je bez pukania.
Jurta matki nigdy nie była duża, ale zawsze znalazło się w niej miejsce dla ciepła.
Tak to pamiętam i tak to nadal wygląda. Ciepło wszędzie. Ciepło w palenisku, ciepło w barwach, ciepło w łożu, ciepło w misie, ciepło w kumysie. Matka przystrajała nim wnętrze, tak jak inni przystrajają kolejnymi malowidłami swoje jurty, lecz u nas nigdy nie chodziło o złoto w zdobieniach, o cenę za obite srebrem siodło. Chodziło o melodię, którą śpiewała, gdy kreśliła kolejne wzory na komodzie. O czułość, z jaką wygładzała świeżo przyszytą łatę na moim deelu. O uśmiech, z jakim podawała mi herbatę i wykładała nowym futrem ziemię. Była surowa, nadal jest. Lecz nigdy nie przestała być ciepła.
Gdy wchodzę, siedzi przy palenisku i szepcze coś do ognia, i mam wrażenie, że ogień odpowiada, muskając łagodnie żarem jej twarz. Podnosi wzrok i widzi mnie. Nie niedouczoną szamankę, nie nieślubne dziecko, nie karę od przodków. Mnie. I wojna na moment w mojej piersi cichnie pod tym spojrzeniem.
Nie mówimy nic. Ja podchodzę, ona wstaje, z lekkim trudem przez kolana, i przytulam ją, aż nie może chyba oddychać, ale nie protestuje. Wtula uśmiech w moje ramię, a ja wciągam zapach mleka, owiec i dymu z jej włosów, gęstych i miękkich jak zimowa sierść kudłatych koników. Przez głowę przelatują mi obrazy. Ja, zapłakana, powtarzająca, że nie mam siły, i matka mówiąca, że dam radę. Moje bolące dłonie od cięciwy i jej „jeszcze raz”. Mój smutek z przegranej i ciepła dłoń zapewniająca mnie, że następnym razem będzie lepiej. Obrazy przelatują jak skrzydlate konie i puszczam je dalej, by móc ją dalej przytulać.
Matka klepie mnie w ramię, jeden raz, lekko. Odsuwam się posłusznie, zanim o tym pomyślę, bo jest czas na tęsknotę i jest czas na morały. Step trwa, tylko ludzie siedzący przy paleniskach się starzeją i moja matka nie jest wyjątkiem. Zmarszczki zagłębiają się w jej skórę jakby dociśnięte cięciwą, mocniej niż gdy widziałam ją ostatnim razem, a włosy przyjmują kolejne pociągnięcie srebra z godnością, z jaką szamanki przyjmują błogosławieństwo Nieba. Otwiera usta, by mnie zapytać, czy trenuję, czy słucham się przodków, ja otwieram usta, by jej powiedzieć, że wszystko ze mną w porządku.
I wtedy Ochmaa krzyczy.
Rżenie Sergesena nie jest czymś ludzkim ani zwierzęcym, lecz starszym od nas, od stepu, starym jak Niebo, w którym szamańskie wierzchowce się zrodziły. To strzała dźwięku wypuszczona w moje serce, które nagle zaczyna płonąć pierwotnym ogniem, aż gniew spopiela mi skórę od środka i moje płuca skręcają się od wściekłego dymu. Ochmaa krzyczy znów, bojowo, z echem wojen widzianych przez nią z Nieba, a jej kopyta burzą ziemię jak cała szarża wojska.
Wybiegam przed jurtę.
Moje odbicie uchyla się przed wierzgającą Ochmą.
Rybie oko wrze wściekłością niczym woda w kotle, mięśnie drgają zastępem siły zdolnym powalić człowieka z koniem. Podbiegam do niej. Uskakuję przed opadającym kopytem i zaciskam dłoń na grzywie, aż wyrywam jej część włosia, zaciskam dłoń na łopatce, aż płonący w niej żar mnie parzy. Mówię do niej nie słowami, ale sercem. Jej dusza się rwie, ja rwę się za nią do walki, bo rozumiem jej słuszny gniew na tego, co stoi przed nią, i chce mi się krzyczeć, lecz milczę. I ona, powoli, również milknie, choć czuję pod palcami, że wystarczy jeden, niewłaściwy oddech przybysza, by skończył pod jej zębami.
Zwracam na niego spojrzenie.
Uśmiecha się. Ochmaa właśnie prawie roztrzaskała mu czaszkę kopytami, ja właśnie zabijam go spojrzeniem, a on się uśmiecha. Tylko trochę, z drżeniem, niczym trzcina wyginająca się raz po raz na wietrze, ale się uśmiecha.
Tsolmon.
Mój brat.
Wedle tego, co mówi krew. I nic więcej.
— Przyjechałaś — mówi do mnie jak do ducha, który właśnie zstąpił z Nieba. Ciężko oddycha. Przez Ochmę, przeze mnie, mam nadzieję, że przez nas obie.
Kolczyk w uchu, blizna tnąca brew i ten uśmiech. Step trwa i Tsolmon jakimś cudem trwa niezmieniony z nim.
Ucisk w piersi wraca. Tym razem mocniejszy.
Nie chcę mu nic mówić. Chcę go chwycić za ubranie, rzucić na ziemię i okładać pięściami, aż nie będę widzieć siebie w nim. Tak zrobiłaby każda rozsądna siostra. Ja jednak jestem Dzieckiem Nieba. Wypinam pierś jak nauczył mnie Dogshin Mungkhagh, generał zdolny poprowadzić wojsko w przegraną bitwę i staram się nie myśleć o tym, że przed bratem czuję się jak dziecko w ubraniach dorosłego. Tsola widział, jak rozebrana do pasa udawałam w rzece rozgniewanego bożka i nie wiem, jak mam go oszukać.
— Wezwano mnie — odpowiadam głośno, z mocą szamanki. Tsola uśmiecha się szerzej i go za to nienawidzę. Ochmaa rży ostrzegawczo, strzela ogonem niczym z bicza.
— Ja go prosiłem, żeby cię wezwał.
Język staje mi w ustach kołkiem, zanim powiem mu, że to nic nie zmienia, bo zmienia to wszystko. Bo to znaczy, że poszedł do naszego ojca, że musiał go przekonywać z czołem bijącym o ziemię, że wybłagał od niego rozmowę z naszymi przodkami, by do mnie przemówili i ściągnęli do domu. Ojciec, mając za córkę Dziecko Nieba, prędzej posłałby po szamana z granic pustyni, żeby powiedział mu, jak nazywa się jego koń, niż zażądał ode mnie pomocy. A Tsola go przekonał.
Pies między jurtami zaczyna szczekać. Ma więcej do powiedzenia ode mnie w tej chwili.
— Potrzebuję pomocy, Muno — mówi daje Tsolmon, uśmiech pęka w kącikach ust jak lód uderzony raz młotkiem. Ale trzyma go. Zawzięcie. I próbuje nim rozjaśnić własne słowa. — Moje stada umierają.
Słyszę to i mam ochotę się śmiać. Nie z niego – z siebie. Uwierzyłam. Na chwilę jak głupia uwierzyłam, że zrobił to dla mnie. Wiedział, że nie przyjadę, jeśli to od niego przyjdą przodkowie, ale ojcu, głowie klanu, mimo wszystko nie odmówię jako Pierwsza Szamanka. Nie chodziło o mnie czy o nas. Chodziło o jego zapchlone stada zdychające gdzieś pośrodku niczego. O co innego?
— Każdy kiedyś umiera — prycham. Pies między jurtami milknie nagle.
Tsola kręci głową. Nie wiem, dlaczego odnoszę wrażenie, że mnie przeprasza.
— Nie w ten sposób. Nie tak, jak przodkowie przykazali.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz